تهذیب، مقدمه تحصیل

بذر هر قدر هم مرغوب باشد، در شوره زار محصول نمی دهد. برای برداشت محصول خوب، نیازمند آماده سازی زمینی هستیم که پذیرای بذر خواهد بود. در یادگیری و دانش اندوزی نیز نیازمند چنین زمینه سازی هستیم.

در فرهنگ اسلامی یادگیری، آماده ساختن ذهن و روان برای یادگیری و ایجاد ظرفیت مطلوب برای باروری بذر دانش، مقدمه ای برای دانشمند شدن است. اگر چنین ظرفیتی فراهم نشود، نه تنها شکوفایی واقعی رخ نمی دهد، که اگر هم اتفاق بیفتد، با آسیب هایی چون خودپسندی، سوءاستفاده از دانش و بهره بردن از آن در مسیرهای غیراخلاقی محتمل است. از این رو، در رهنمونی از امام هدایت می‎خوانیم: «الحِکمَـةُ لا تَنْجَـعُ فی الطِّباعِ الفاسِدَةِ؛ حکمت در جان های فاسد مؤثر نمی افتد». (همان: ٣٧٠: ح 4)

سرعت گیرهای دانش

هر کدام از توانمندی ها ما می تواند با آسیب هایی همراه باشد که آگاهی از آن، قدم مؤثری در پیشگیری از ابتلا یا چیره شدن بر ناشایستی هاست. در مسیر دانش و علم آموزی نیز، با سرعت‎گیری به نام خودپسندی و غرور روبه‎رو هستیم که همانند آفتی سهمگین، شکوفه های درخت دانش را به زردی و پژمردگی می کشاند و از باردهی آن جلوگیری می کند.

فرد مغرور، با عینک خودبینی، نشان عبور نکردن از دوره های تحولی خود را به دیگران می نمایاند و با این کار، هم روابط میان فردی خویش را مخدوش می کند و هم مانع افزایش دانش و پیشرفت های پسین خود می گردد. در هشداری از امام علی النقی علیه السلام آمده است: «العُجبُ صارِفٌ عَن طَلَبِ العِلمِ، داعٍ إلَی الغَمْطِ و الجَهلِ؛ خودپسندی و غرور، از دانش‎طلبی باز می دارد و به تحقیر دیگران و نادانی فرا می خواند. » (مجلسی، 1403ق: ج 72: 199: ح 27)